NAJVIŠE STARIH I RARITETNIH IZDANJA: Ljubinjski paroh Saša Kojović obnavlja parohijsku biblioteku


NAJVIŠE STARIH I RARITETNIH IZDANJA: Ljubinjski paroh Saša Kojović obnavlja parohijsku biblioteku


U vremenu kada se  biblioteke po dosta većim gradovima osipaju i sve se manje ulaže u knjigu, malo Ljubinje, u kome, doduše, knjiga još uvijek ima svoje pravo značenje, a Ljubinjci, budući da su uglavnom poljoprivrednici, sve više vremena imaju za čitanje, obnavlja se i parohijska biblioteka.


U pitanju je obnova parohijske biblioteke, koju vrijedni ljubinjski paroh Aleksandar Kojović radi tiho, pez pompe i medijskih najava, a u stvari od zaborava i propadanja spasava pravo kulturno blago ovoga kraja, jer je, u stvari, formirao biblioteku najstarijih i najdragocjenijih knjiga u istočnoj Hercegovini.


Sveštenik za sebe, međutim, kaže da nije on taj koji ju je stvorio, već samo sakuplja ono što je ostalo od nekadašnje čuvene ljubinjske biblioteke koju su 1941. zapalile ustaše, sa očiglednom namjerom da se i pored fizičkog uništenja srpskog življa u ovome kraju, unište njegovi korijeni – pismenost i kultura koji predstavljaju osnovu svake civilizacije.


Danas, nakon više od sedam ipo decenija od tih strašnih događaja, po svjedočenju oca Saše, mnogi Ljubinjci su se pridružili obnovi biblioteke, pa neki donose stare knjige sačuvane u njihovim domovima, neki su donirali skupocjena fototipska izdanja starih knjiga, a neki donose i novije naslove, beletristiku, šta ko želi.


Penzionisani profesor književnosti Ratomir Ćuk, otac pokojnog Sergeja Ćuka, čuvenog pjesnika ovoga kraja, takođe je biblioteci donirao nešto svojih knjiga.


„Neka se koriste i čitaju“, kaže profesor Ćuk i dodaje da je knjiga i napravljena upravo zato – da se čita.


LJUBINJCI SAČUVALI STARE KNJIGE


U želji da od Srba ne ostane ni kulturni trag, ustaše su zapalile biblioteku i u jame pobacale sve viđene ljubinjske domaćine, ali i sveštenike, učitelje, jednom riječju, prosvjetitelje i narodne prvake.


„Biblioteka je i tada slovila za bogatu i raritetnu, pa su neke knjige spašene zahvaljujući ljudima koji su, idući tada u zbjeg, na planinu Iliju kod Ljubinja, sobom nosili i knjige koje su uspjeli spasiti iz plamena, rizikujući svoje živote“, kaže otac Aleksandar, ističući da se na taj način do danas sačuvala najveća zbirka matičnih knjiga i domovnika, u koje su unošeni kršteni, rođeni, vjenčani, umrli.


Svjesni da će, ako njih pobiju, ostati ove stare knjige, Ljubinjci su ih po planini Iliji krili kao najveće blago, svjesni da to, u stvari, i jeste blago koje svjedoči o njihovom bitisanju.


Sačuvano je tada i dosta liturgijskih, starih knjiga, na osnovu kojih se samo može pretpostaviti koliko blago je tih smutnih ratnih dana netragom nestalo u pepelu.


Otac Saša kaže da je do njega stiglo tridesetak do četrdeset tih starih knjiga, poput starog Matičara, koje danas predstavljaju vrijedan izvor podataka o ljubinjskom kraju, dok je nekoliko njih, štampanog izdanja, ali se pretpostavlja da toga po ovom kraju ima još.


„Ideja je krenula od mojih parohijana, ljudi entuzijasta koji žele da sačuvaju prošlost i koji se, amaterski, ali vrlo predano, bore da se otkrije makar nasitniji detalj koji bi potvrdio naše porijeklo, poput Mitra Đurice, Rada Likića, Zorana Kozića, Bojana Turanjanina.


Jednom riječju, to su ljudi koji istražuju našu istoriju i bave se našim istorijskim zapisima, pa su oni i pokrenuli ideju da se knjige koje posjedujemo trebaju sačuvati kroz jednu biblioteku, koju treba ponovo osnovati i koja bi bila osnov vraćanja našim istorijskim vrijednostima“, kazao je otac Aleksandar.


Nakon što su iz Ljubinjske parohije objelodanili ovu ideju, javili su se mnogi ljudi, ne samo ljubinjskog kraja, koji imaju vrijedne, stare knjige, među kojim je jedan od prvih donatora bio filolog dr Veljko Brborić, profesor beogradskog Filološkog fakulteta.


Njegova donacija je fototipskog, pisanog Četverojevanđelja i to za cara Dušana Silnog, a koje je prepisao Nikola Stanjević. Original se čuva na Svetoj Gori, ali je vrlo vrijedno i ovo fototipsko izdanje, prema kome se može pratiti početak razvoja srpskog jezika, jer je knjiga pisana na našem starom srpskoslovenskom jeziku, prije našeg potpadanja pod vladavinu Turaka, kada zbog velikih pritisaka na manastire nismo mogli prepisivati knjige koje su se u to vrijeme množile prepisivanjem“, kaže otac Saša.


Nakon prepisivačkih škola, slijede i štampana izdanja, pa je iz štamparije u Veneciji Jerulima Zagorovića 1580. godine izašao stari „Služavnik“ koji je u Ljubinju sačuvan u cjelosti i ova je knjiga jedna od najstarijih na prostoru istočne Hercegovine.


Osim što je sama po sebi jako stara, i sa margina ove knjige se može izučavati neko staro vrijeme, odnosno, period od dva vijeka kasnije, jer je godine 1780. sveštenik Miloš Ivanović napisao propovijed koja je, ponovo vijekovima kasnije, prevedena i objavljena u „Glasniku Ljubinja“ kao jedno od najstarijih pisanih djela ovoga kraja, ako se izuzmu napisi na stećcima.


Otac Saša kaže da je ova propovijed, u stvari, cijelo književno djelo, tako da se može smatrati i do sada  najstarijim književnim djelom Ljubinja.


ŠTAMPANA IZDANJA


Poslije ove dvije knjige, pisanog Četverojevanđelja i štampanog Služavnika, treća knjiga, u kojoj se može pratiti kontinuitet srpskog jezika, jeste Jevanđelje carice Katarine, knjiga na ruskoslovenskom jeziku.


„Kada su nas porobili Turci i kada nismo imali mogućnost štampanja knjiga, onda nam iz Rusije dolaze knjige i mi po njima držimo službe, ali se time i jezik mijenja, pa se sa srpskoslovenoskog jezika prelazi na ruskoslovenski, a upravo na tom jeziku je i ovo Jevanđelje carice Katarine“, nastavlja dalje ovaj vrijedni sveštenik, listajući sa navećim oprezom stranice koje su stare više vijekova.


Podsjećajući da su ruskoslovenski i srpskoslovenski poprilično slični, ali nisu isti jezici, on dodaje da su u tome vremenu sveštenici unutar Crkve bili prinuđeni da koriste ruskoslovenski, iako u narodnoj korespondenciji ostaje srpskoslovenski, pa je otuda i ova knjiga dospjela u Ljubinje.


„Ovu knjigi je u Ljubinje donio izvjesni Stefan Vučetić u 18. vijeku, o čemu govori i posveta na prvoj strani, gdje stoji da je kupljena 1793. godine. Srećom i nečijom mudrošću, sačuvana je iz stare ljubinjske biblioteke i, kako rekosmo, prikazuje sljedeći stepen razvoja srpskog jezika.


Nakon ovoga razdoblja, dolazimo do čuvenih pokušaja formiranja slavenoserpskago jezika, poslije čega slijedi Vukova reforma, a prvo Sveto pismo koje je štampano na prvoj modernoj srpskoj azbuci dobili smo na dar iz Podgorice“, dodaje paroh ljubinjski.


On objašnjava da je ovo Sveto pismo, štampano na modernoj ćirilici, nastalo  1868. godine, iste one godine kada je zvanično i pobijedila Vukova reforma, odnosno, četiri godine nakon smrti Vuka Stefanovića Karadžića.


„Knjigu smo dobili kao poklon Gorana Ranka Bulatovića iz Podgorice, prvo štampano djelo na Vukovoj reformi, tako da danas s ponosom možemo istaći kako imamo po jednu od prvih autentičnih knjiga iz svake etape razvoja srpskog jezika, pa svi koji izučavaju slavistiku, stare slovenske jezike ili samo srpski jezik – mogu kod nas da se upoznaju sa svim tim, na licu mjesta iz starih knjiga“, dodaje otac Saša.


On je dalje prelistao i staru Švedsku bibliju, dar od Ljubinjca Toma Cerovine, koja takođe pripada redu starih knjiga i primjer je modernog štamparstva u Zapadnoj Evropi, pa je kao takva, takođe, i jedna od rijetkih dragocjenosti ove biblioteke.


Vjerujem da i danas dosta starih i vrijednih knjiga strada po starim kućama, jer ljudi i ne znaju šta tačno posjeduju u svojim domovima“, dodaje na kraju paroh Saša Kojović.


Kaže da biblioteka trenutno broji oko 1.000 naslova i to ne samo crkvenih i molitvenih knjiga, već i beletristike i ostalih izdanja, ali je još u fazi prikupljanja, koje, u stvari, neće ni prestati.


Sada predstoji posao na evidentiranju, sortiranju i obradi naslova, za šta imaju obećanje zaposlenih u Narodnoj biblioteci Ljubinje da će im pomoći, odakle su takođe dobili poklon u vidu poprilične zbirke knjiga.


Otac Saša je i ovom prilikom pozvao sve koji to žele – da slobodno koriste ovu biblioteku, koju su odlučili nazvati po Jovanu Bovanu, jednom od znamenitih Ljubinjaca koji je stekao poprilično bogatstvo, ali mu nije bio rob nego ga je, kako kaže, široko dijelio svima kojim je pomoć bila potrebna.


Ne želeći da se vežu ni za kakav datum, u Ljubinjskoj parohiji dodaju da će, kada se za to steknu uslovi i kada se sakupi neki ozbiljan fond, zvanično otvoriti biblioteku, za čije su se uređenje, kako reče otac Saša, dužni zahvaliti i Opštini Ljubinje, ali i Gradu Trebinju, koji su im dosta pomogli…


RESTAURACIJA STARIH KNJIGA


Koliko restauracija knjiga, ako je rađena nestručno, može biti štetna po knjige, najbolje svjedoči primjer starog Služavnika Jeronima Zagorovića, koji je svojevremeno sveštenik Sava Simić dao ukoričiti, ali su i stranice sječene, pa na pojedinim mjestima nedostaje teksta pisanog na marginama.


Osim propovijedi i zapisa na marginama, na jednoj je margini nacrtana i skica i recept veza, ali ne znamo da li je u pitanju stari hercegovački vez, jer je to samo fragment koji je ostao“, kaže otac Saša.


Poučeni takvim iskustvima, Matične su knjige odnesene u Zavod za restauraciju u Srbiju, gdje je izvršena njihova detaljna obnova, ali se nastavlja raditi i na zaštiti drugih knjiga i povremenoj restauraciji kada to bude potrebno… 


V.D./Glas Trebinja

Loading ...

ANKETA

Da li ste zadovoljni novom autobuskom stanicom?