TREBINJSKI MANASTIR u arhivima od Boke do Vatikana


TREBINJSKI MANASTIR u arhivima od Boke do Vatikana


 U Galeriji Muzeja Hercegovine večeras je promovisana knjiga „Manastir Trebinje (Tvrdoš), pregled pomena kroz vijekove“, autora Gorana Ž. Komara, istraživača arhiva i pisanog spomeničkog nasljeđa.


Knjiga predstavlja svojevrsnu istoriju Trebinjskog manastira kroz pregled dokumenata koji su nastali ili se odnose na nekadašnje sjedište hercegovačke episkopije Srpske pravoslavne crkve, a koji se čuvaju u najznačajnijim arhivama okruženja, među kojima su i vatikanski i državni arhiv u Veneciji.


Autor ističe da je riječ o dokumentima najviše važnosti za srpsku crkvenu i nacionalnu istoriju, među kojima su i oni koji bacaju posve novo svjetlo na u istoriografiji prihvaćene stavove o životu crkve u Hercegovini.


Komar navodi da su kontraverze oko unije sa Rimskom crkvom posebno značajno pitanje – koje je stajalo na početku ovog istraživanja, a kao izazov koji traži odgovor stoji i pred budućim istraživačima arhivske građe, napominjući da postoje valjani razlozi da se u istoriji prihvaćena tumačenja određenih dokumenata dovedu u pitanje.


Upravo su i njegova istraživanja, naročito u arhivi Vatikana, ističe autor, podstaknuta saznanjem da važna pisma na ovu temu nisu potvrđena i odgovarajućim potpisom, kao što je slučaj sa pismom „cetinjskog mitopolita Mardarija – da je stupio na put Unije 1640. godine i ispovijedio pravila pape Urbana VIII u manastiru Maine – a koje nije mitropolit napisao sopstvenom rukom, već njegov arhiđakon Visarion“.


To saznanje je za mene bilo jako podsticajno da tragam i za drugim arhivskim dokumentima, koja navodno potpisuju srpski episkopi, od Dalmacije do Morače. Određenim aktima koje je naša istoriografija krivo ocijenila da pripadaju čak saboru Srpske pravoslavne crkve – a zapravo ne pripadaju, već određenim episkopima i starješinama manastirskim. Sve to je niz vrlo intrigantnih pitanja koje smo mi nastojali da načnemo, preuzevši ogromnu obavezu da ovu knjigu u budućnosti dopunjavamo i popravljamo“, kaže autor.


U zborniku je, napomenuo je Komar, i dokument koji pokazuje da je Trebinjski manastir stariji po postanku nego što to kazuje srpski istoričar Vladimir Ćorović, te da se pominje još u posljednjoj deceniji 15. vijeka.


„U dubrovačkom arhivu leži nekoliko arhivskih dokumenata, a u jednom od njih se pominje prethodnik mitropolita Visariona, kojem je Ćorović kategorički pripisao gradnju Trebinjskog manastira. A nije tako, Visarion je imao svog prethodnika, mitropolita Vasilija, koji je rezidirao u Trebinjskom manastiru, a da bi stvar bila još interesantnija – uz mitropolita se pominje i nekoliko trebinjskih sveštenika, što je izuzetno značajna stvar za istoriju crkve u Hercegovini“, ističe Komar.


Promociju knjige organizovali su Zadužbina „Knez Miroslav Humski“, Srpsko udruženje „Ćirilica“ Trebinje i Muzej Hercegovine Trebinje.


RT